الفبای روسی نخستین قدم برای خواندن و نوشتن به زبان روسی است. این الفبا بر پایهٔ خط سیریلیک نوشته میشود و از چپ به راست خوانده میشود. بعضی از حروف آن شبیه حروف انگلیسی هستند، اما ممکن است صدای متفاوتی داشته باشند.
الفبای روسی ۳۳ حرف دارد: ۱۰ حرف صدادار، ۲۱ حرف بیصدا و ۲ نشانه که بهتنهایی صدا ندارند.
حروف الفبای روسی
در جدول زیر تلفظها به فارسی تقریبی نوشته شدهاند تا برای شروع خواندن آسانتر باشند. تلفظ دقیق بعضی حروف به جایگاهشان در کلمه و تکیه بستگی دارد.
| حرف بزرگ و کوچک | صدای تقریبی | مثال روسی | معنی |
|---|---|---|---|
| А а | آ | мама | مامان |
| Б б | ب | брат | برادر |
| В в | و، نزدیک به v انگلیسی | вода | آب |
| Г г | گ | город | شهر |
| Д д | د | дом | خانه |
| Е е | یِ یا اِ | еда | غذا |
| Ё ё | یو | ёлка | درخت کاج |
| Ж ж | ژ | журнал | مجله |
| З з | ز | зима | زمستان |
| И и | ای | имя | نام |
| Й й | ی کوتاه | май | ماه مه |
| К к | ک | кот | گربهٔ نر |
| Л л | ل | лампа | چراغ |
| М м | م | мама | مامان |
| Н н | ن | нос | بینی |
| О о | اُ | дом | خانه |
| П п | پ | папа | بابا |
| Р р | ر غلتان | рука | دست |
| С с | س | сад | باغ |
| Т т | ت | там | آنجا |
| У у | او | утро | صبح |
| Ф ф | ف | фото | عکس |
| Х х | خ | хлеб | نان |
| Ц ц | تْس | центр | مرکز |
| Ч ч | چ | чай | چای |
| Ш ш | ش | школа | مدرسه |
| Щ щ | شِ نرم و کشیده | щука | اردکماهی |
| Ъ ъ | نشانهٔ سخت | подъезд | ورودی ساختمان |
| Ы ы | صدایی میان «ای» و «اِ» | мы | ما |
| Ь ь | نشانهٔ نرمی | день | روز |
| Э э | اِ | это | این |
| Ю ю | یو | юг | جنوب |
| Я я | یا | яблоко | سیب |
حروفی که ممکن است گمراهکننده باشند
بعضی حروف روسی از نظر ظاهری شبیه حروف انگلیسی هستند. هنگام خواندن به صدای روسی آنها توجه کنید.
| حرف روسی | صدای روسی | مثال |
|---|---|---|
| В в | و، نزدیک به v انگلیسی | вода — آب |
| Н н | ن | нос — بینی |
| Р р | ر | рука — دست |
| С с | س | сад — باغ |
| У у | او | утро — صبح |
| Х х | خ | хлеб — نان |
حروف صدادار
ده حرف صدادار روسی عبارتاند از:
А، Е، Ё، И، О، У، Ы، Э، Ю، Я
حروف Е، Ё، Ю و Я در ابتدای کلمه معمولاً با صدای «ی» آغاز میشوند. برای مثال:
- еда — غذا — تقریباً «یِدا»
- ёлка — درخت کاج — تقریباً «یولکا»
- юг — جنوب — تقریباً «یوگ»
- яблоко — سیب — تقریباً «یابلاکا»
این حروف پس از بعضی حروف بیصدا، معمولاً باعث نرم تلفظ شدن حرف پیش از خود میشوند. حرف И نیز معمولاً با بیصدای نرم پیش از خود همراه است.
تکیه و تلفظ حرف О
در زبان روسی، یکی از هجاهای هر کلمه با تأکید بیشتری تلفظ میشود. به این تأکید تکیه میگویند. تکیه در تلفظ برخی حروف صدادار اثر دارد.
برای نمونه، حرف О وقتی زیر تکیه باشد معمولاً شبیه «اُ» شنیده میشود. در بعضی موقعیتهای بدون تکیه، صدای آن به «آ» نزدیک میشود:
- до́м — خانه — «دُم»
- вода́ — آب — تقریباً «وَدا»
علامت تکیه در این مثالها برای آموزش گذاشته شده است. در نوشتههای معمول روسی اغلب آن را نمینویسند.
نشانههای Ь و Ъ
دو حرف Ь و Ъ صدای مستقل ندارند، اما در خواندن کلمات نقش مهمی دارند.
Ь — نشانهٔ نرمی
این نشانه معمولاً نشان میدهد که حرف بیصدای پیش از آن نرم تلفظ میشود:
день — روز
Ъ — نشانهٔ سخت
این نشانه در بعضی کلمات بخشهای کلمه را از هم جدا میکند و بر تلفظ حرف پس از خود اثر میگذارد:
подъезд — ورودی ساختمان
چند کلمه برای تمرین
سعی کنید ابتدا خودتان کلمهها را بخوانید، سپس به تلفظ تقریبی نگاه کنید.
| کلمه | تلفظ تقریبی | معنی |
|---|---|---|
| мама | ماما | مامان |
| дом | دُم | خانه |
| кот | کُت | گربهٔ نر |
| чай | چای | چای |
| школа | شکولا | مدرسه |
| книга | کنیگا | کتاب |
تمرین
۱. صدای هر حرف را بگویید:
М — Н — Р — С — У
۲. کلمات زیر را بخوانید:
мама — дом — кот — чай
۳. کدام دو حرف صدای مستقل ندارند؟
پاسخها:
۱. م، ن، ر غلتان، س، او
۲. ماما، دُم، کُت، چای
۳. Ь و Ъ
برای یادگیری بهتر، هر روز چند حرف را با صدای بلند بخوانید و شکل بزرگ و کوچک آنها را بنویسید. سپس با کلمات کوتاه تمرین کنید.